Diyelim ki Karaman OSB'de 12 kişilik bir ambalaj atölyesisiniz. Geçen yıl bir sipariş takip programı aldınız. 3 ay sonra programa giren tek kişi muhasebeci. Usta hâlâ cebindeki deftere yazıyor, siparişin nerede olduğu hâlâ telefonla soruluyor. Yazılımcı "ekip alışamadı" dedi, siz "program bize uymadı" dediniz. Siz de yazılımcı da bir yere kadar haklısınız. Asıl sorun sıra: program, süreç ve ölçüm kurulmadan geldi.
"Geleceğin şirketi" lafı çoğu zaman ekran ve robot görselinin altında durur. Bizim gördüğümüz daha sade bir şey. İşi kişiye bağlı kalmadan yürüten, her ay aynı sayılara bakan ve hatayı saklamayan firma. Bu 3 alışkanlık belli bir sırayla kurulur. Sıra bozulunca yazılım pahalı bir dekor olarak kalır.
Önce işi olduğu gibi yazın
İlk adım işi kâğıda dökmek. Olması gereken hâlini sonraya bırakın, bugün nasıl yürüyorsa onu yazın.
Örnek: ambalaj atölyesinde sipariş WhatsApp'tan geliyor. Patron okuyor, ustaya sesleniyor, usta deftere yazıyor, muhasebeci akşam defterden Excel'e geçiriyor. 4 adım, 3 kişi, 2 kopya. Bunu bir A4'e yazdığınızda genellikle 2 şey ortaya çıkar. Aynı iş 2 kişi tarafından 2 ayrı biçimde yapılıyor ve kimsenin adını koymadığı bir ara adım var. Ustanın deftere yazmadan önce depoya bakıp "malzeme var mı" diye kontrol etmesi gibi.
Kidinn'i yazarken bunu birebir yaşadık. Karaman'daki anaokulunda sabah yoklaması 3 yere yazılıyordu: sınıf defteri, servis listesi, yemekhane çizelgesi. Öğretmen bunu sorun olarak görmüyordu, çünkü hep öyleydi. Kâğıda dökülünce görüldü. Yazılım bu 3 yeri 1'e indirdi, ama önce kâğıt gerekti.
Ölçüm pahalı yazılım istemez
Sonraki adım, yazdığınız her adıma 1 sayı koymak. Süre, hata ya da maliyet. Bu sayıları elle ve kabaca alın. Kronometre tutmanız gerekmez, "siparişin ustaya ulaşması ortalama yarım gün" demek yeter.
Diyelim ki Ayrancı'da 8 kişilik bir süt ürünleri işletmesisiniz. Sipariş sabah geliyor, kamyon öğlen çıkıyor, eksik ürün akşam fark ediliyor. 2 hafta elle saydığınızda eksik teslimatın hangi adımda doğduğunu görürsünüz. Çoğu zaman tek bir adımdır. Yazılım bu noktada gelirse neyi değiştirdiği görünür. Gelmezse de hangi adımı önce elden geçireceğiniz bellidir.
Ölçümü yazılımdan önce almanın bir faydası daha var. Program geldiğinde "işe yaradı mı" sorusunun cevabı hisse kalmaz. Elinizde önceki sayı vardır.
Kültür yöneticinin alışkanlığıdır
Son adım kültür, ama ödevi ekibe vermeyin. Kültür bir eğitim gününde değişmez. Patronun her sabah ne yaptığına bakarak değişir.
Örnek: Karaman sanayi sitesinde bir oto elektrik dükkânının sahibi, sabah raporu programdan okumaya başlar. Çırağın yaptığı hatayı bağırmadan "nerede takıldık" diye sorar. Fiyat kararını "geçen ay 14 araçta şu kadar sürdü" diyerek savunur. 2 ay sonra kalfa da aynı dili kullanır. Patron deftere dönerse ekip de döner. Bu yüzden kültür en son kurulur ama yöneticinin payı ilk günden başlar.
Makineye ne kalır, insana ne?
Tekrar eden iş makineye gider: veri girişi, hatırlatma, sınıflandırma, rapor toplama, taslak hazırlama. Karar ve ilişki insanda kalır: müşteriyle konuşmak, istisnayı çözmek, sorumluluk almak. Yapay zekâ ajanları bu çizgiyi netleştiriyor. Ajan hazırlar, insan onaylar.
Diyelim ki Ermenek'te 5 kişilik bir emlak ofisisiniz. Danışman gününün 3 saatini ilanları portallara girmeye harcıyor. Bu iş makineye devredildiğinde 3 saat boşalır. Boşalan saat kendiliğinden müşteriye gitmez. Ofis sahibi "bu saatte eski müşterileri arayacaksın" demezse, saat yeni bir tekrar işiyle dolar. Yönlendirme yönetimin işidir.
Küçük firma bunu büyükten hızlı yapar
Bu sıra bütçe istemez, disiplin ister. 5 kişilik bir firma süreçlerini 1 haftada yazar, ölçümünü 1 tabloda tutar ve tek bir işi 2 haftada makineye devreder. Holding aylarca komite kurar, siz Cuma öğleden sonra denersiniz. Küçük firmanın en az kullandığı avantajı budur.
Kendi işimizde de böyle gitti. Teachinn'i yazmadan önce özel eğitim öğretmeninin BEP hazırlarken hangi adımda saat kaybettiğini kâğıda döktük, sonra yazılıma geçtik. AppFactory'nin firmalara önerdiği yol aynısı. İlk adımın nasıl yapıldığını iş akışı haritalama yazısında adım adım anlattık.
Bu hafta ne yapmalı
- En çok telefonla sorulan işinizi seçin ve bugün nasıl yürüdüğünü 1 sayfaya yazın. Adımlar, kişiler, kopyalar.
- Her adımın yanına kaba bir süre yazın. 2 hafta boyunca Cuma akşamı güncelleyin.
- Pazartesi sabahı 1 kararı sayıya dayanarak verin ve ekibe o sayıyı gösterin. Yazılım konuşmasını bu 3 madde bitince açın.


